Plac Stosika i Pomnik Nieznanego Żołnierza

Historia miejsca

MIEJSCA PAMIĘCI I ZABYTKI ZAWIERCIA Materiały do programu miejskiego i przewodnika Pomnik Nieznanego Żołnierza Monument, który dominuje nad placem, powstał pod koniec lat 60. XX wieku. Co niezwykle interesujące dla odwiedzających, pomnik został w całości ufundowany z dobrowolnych składek lokalnych rzemieślników zrzeszonych w Cechu Rzemiosł Różnych. Jego oficjalne odsłonięcie nastąpiło w połowie października 1968 roku. Uroczystość ta, zorganizowana w ramach XXV rocznicy powstania Ludowego Wojska Polskiego, przyciągnęła wielotysięczne tłumy mieszkańców Zawiercia i okolic.

Ceremonia miała spektakularną oprawę: w blasku pochodni niesionych przez harcerzy pod pomnik uroczyście przeniesiono urny z ziemią z pól bitewnych II wojny światowej. W cokołach monumentu do dziś spoczywa ziemia uświęcona krwią polskich żołnierzy m.in. z Westerplatte, Warszawy, Siekierek, Oświęcimia, Studzianek i Kołobrzegu. Aktu odsłonięcia dokonał ówczesny lokalny dygnitarz partyjny, I sekretarz KP PZPR Waldemar Półtorak. Plac im. Teodora Stosika – Odkłamana Historia Przez całe dekady okresu PRL, ze względu na ówczesną cenzurę komunistyczną, oficjalne narracje milczały o tożsamości patrona tego miejsca.

Dopiero przemiany demokratyczne pozwoliły na przywrócenie właściwej pamięci o lokalnym ruchu oporu. W październiku 2007 roku radni Rady Miejskiej w Zawierciu podjęli historyczną uchwałę, oficjalnie nadając temu miejscu nazwę Placu im. Teodora Stosika.

Pałacyk Szymańskiego – Architektoniczna Perła Zawiercia Kolejnym niezwykle interesującym punktem w tej przestrzeni jest zabytkowy pałacyk zlokalizowany przy ul. F. Szymańskiego 2. Wzniesiony w 1901 roku według projektu inżyniera Hugona Kudery, powstał jako reprezentacyjna rezydencja Stanisława Szymańskiego – długoletniego dyrektora generalnego Towarzystwa Akcyjnego „Zawiercie” (TAZ). Murowana z cegły willa, osadzona na solidnym, kamiennym cokole, wyróżnia się malowniczą architekturą wzorowaną na tradycyjnym budownictwie dworków szwajcarskich. Przed efektowną fasadą budynku wkomponowano reprezentacyjny podjazd z owalnym gazonem.

Do posiadłości prowadziły dawniej dwa niezależne trakty komunikacyjne: pierwsza aleja wiodła bezpośrednio do budynków gospodarchych (stajni i garaży), natomiast druga kierowała do samej willi przez ozdobną bramę oraz most rozpięty nad zwężającym się w tym miejscu stawem. Okazałą bramę zlikwidowano po 1945 roku, a w jej miejscu pojawiła się skromniejsza furtka. Otoczenie rezydencji stanowiło wyjątkowo przemyślaną przestrzeń rekreacyjnoużytkową – rozciągał się tu piękny ogród, pole do gry w krykieta, dom ogrodnika, warzywnik oraz kompleks szklarni z oranżerią. Dziś ten cenny zabytek wciąż tętni życiem i służy mieszkańcom.

W jego wnętrzach mieści się obecnie siedziba Miejsko-Powiatowej Biblioteki Publicznej oraz Miejskiej Izby Muzealnej, tworząc jedno z najważniejszych centrów kultury i pamięci regionalnej w Zawierciu.