Spacer po Zawierciu
Niezwykła historia dworca
Świadek narodzin miasta, narodowej historii i technicznego geniuszu
Historia miejsca
Niezwykła Historia Dworca w Zawierciu Świadek narodzin miasta, narodowej historii i technicznego geniuszu Czy wiedzieliście, że jedno z najważniejszych miejsc w Zawierciu to prawdziwy architektoniczny twardziel, który przetrwał pożar, zmianę granic, a nawet potężną eksplozję? Dzisiejszy dworzec kolejowy to nie tylko miejsce, gdzie wpada się na pociąg - to świadek narodzin miasta i technicznego geniuszu. Wybierzcie się z nami w podróż w czasie! Wszystko zaczęło się od pary, czyli narodziny „Wiedenki" Przed uruchomieniem kolei Zawiercie było zaledwie skromną osadą. Wszystko zmieniło się diametralnie za sprawą budowy Drogi Żelaznej Warszawsko-Wiedeńskiej.
Była to pierwsza linia kolejowa w Królestwie Polskim i absolutny hit technologiczny tamtych czasów. Inicjatorami tego gigantycznego projektu w latach 30. XIX wieku byli Henryk Łubieński oraz Piotr Antoni Steinkeller, a za stronę inżynieryjną odpowiadał projektant Stanisław Wysocki. Przełomowy moment nastąpił w grudniu 1847 roku, kiedy przez Zawiercie oficjalnie przejechał pierwszy pociąg pasażerski. Dzięki temu połączeniu w Zawierciu wybuchł prawdziwy boom gospodarczy. Zagraniczni i lokalni przedsiębiorcy zaczęli masowo budować tu fabryki i huty, łącząc je bocznicami kolejowymi z linią kolei Warszawsko-Wiedeńskiej.
Pod koniec XIX wieku mała wioska zmieniła się w tętniący życiem, kilkudziesięciotysięczny ośrodek przemysłowy. Od drewnianej budki do betonowego pałacu Rosnący ruch pasażerski sprawił, że infrastruktura musiał się szybko zmieniać. W 1872 roku powstał tu pierwszy, tymczasowy drewniany budynek na gruntach odkupionych od Edmunda Zacherta. Już w 1890 roku zastąpiono go murowanym dworcem II klasy, który jednak szybko okazał się zbyt ciasny dla tysięcy podróżnych. Czas na coś spektakularnego przyszedł tuż przed wybuchem Wielkiej Wojny. Obecny, monumentalny gmach wzniesiono w latach 1910-1912, a prace ostatecznie zakończono wiosną 1914 roku.
Inwestycja zbiegła się z carskimi obchodami 300-lecia panowania dynastii Romanowów. Budynek miał nie tylko radzić sobie z tłumami pasażerów, ale też manifestować potęgę rosyjskiego imperium na jego zachodnich obrzeżach. Dlatego nadano mu styl monumentalnego eklektyzmu o cechach pałacowych - zupełnie inny niż popularne później w Polsce skromniejsze dworce w stylu dworkowym. Projektant-wizjoner i jego dzieło Autorem tego architektonicznego majstersztyku był inż. Czesław Domaniewski (1861-1936) - główny architekt kolei, absolwent Akademii w Petersburgu i późniejszy dziekan Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej.
Domaniewski słynął z genialnego łączenia klasycznego piękna formy z nowoczesnym podejściem inżynieryjnym, w tym ze śmiałego stosowania wytrzymałego betonu i żelbetu. To właśnie jego wizja dała Zawierciu symetryczny gmach z wysokim poddaszem, pięknym analogowym zegarem, dekoracyjnymi kamiennymi kulami na basztach i eleganckimi secesyjnymi zdobieniami nad wejściem głównym.
Wojenna zawierucha i kulturalne serce miasta Nowy dworzec nie miał lekkiego startu. Zaledwie kilka miesięcy po otwarciu, w sierpniu 1914 roku, wybuchła I wojna światowa. W toku wojennych działań doszło do zniszczenia infrastruktury kolejowej oraz pożaru magazynów i budynków stacyjnych. Wnętrza spłonęły, ale solidne, grube mury wzniesione według projektu Domaniewskiego przetrwały w nienaruszonym stanie. Ten dramatyczny moment uwiecznił lokalny fotograf Ignacy Męcik na pocztówce z 1915 roku - dokładnie wtedy, gdy 1 lipca Zawiercie officially otrzymało prawa miejskie.
W okresie międzywojennym, po przejęciu stacji przez PKP, budynek odżył i stał się ważnym ośrodkiem życia społecznego. Od 1933 roku w wolnych przestrzeniach gmachu działała świetlica dla dzieci oraz kultowy teatr „Baj- Baju", organizujący spektakle dla mieszkańców robotniczych dzielnic. Rytm życia całego miasta nieodmiennie kręcił się wokół przyjazdów pociągów i strzeżonego przez dróżnika przejazdu kolejowego. Katastrofa z 1945 roku Najbardziej dramatyczna karta w historii stacji zapisała się 2 czerwca 1945 roku.
Tuż po zakończeniu II wojny światowej na rampie towarowej doszło do potężnej, seryjnej eksplozji amunicji artyleryjskiej i moździerzowej, którą jeńcy wojenni skrajnie nieostrożnie ładowali do wagonów. Siła wybuchu była niszczycielska - cztery wagony przestały istnieć, a fala uderzeniowa uszkodziła aż 478 budynków w całym mieście, niszcząc mury, dachy i stropy. Tragedia pociągnęła za sobą liczne ofiary śmiertelne wśród milicjantów, kolejarzy i żołnierzy. Mimo tak ogromnej siły rażenia sam budynek dworca nie runął. Choć fala uderzeniowa zniszczyła dach i okna, główna, solidna konstrukcja raz jeszcze ocalała.
Pomoc dla zniszczonego miasta zorganizował wicewojewoda śląski, pułkownik Jerzy Ziętek, co pozwoliło na sprawną odbudowę stacji. W stronę nowoczesności i narodziny CMK W okresie powojennym dworzec musiał sprostać nowym wyzwaniom rosnącej aglomeracji. W latach 60. budynek stał się wielozadaniowym węzłem, dzieląc przestrzeń z autobusami PKS, a budowa pobliskiego wiaduktu drogowego bezpowrotnie zmieniła układ urbanistyczny okolicy. W latach 70. i 80. powstało nowoczesne przejście podziemne dla pieszych pod torami. Kluczowym momentem dla rangi stacji była budowa Centralnej Magistrali Kolejowej (CMK) - flagowej inwestycji kolejowej lat 70.
, która połączyła Śląsk i Zagłębie z Warszawą. Zawiercie stało się kluczowym węzłem początkowym dla tej nowoczesnej, przystosowanej do dużych prędkości linii, co do dziś zapewnia miastu doskonałe, bezpośrednie połączenia ze stolicą. Prawdziwy renesans budowli przyniósł czerwiec 2012 roku, kiedy spółka PKP S.A. ukończyła gruntowną rewitalizację gmachu kosztem ponad 8 milionów złotych. Prace wykonane przez biuro projektowe Redan przywróciły obiektowi historyczny blask, wprowadzając jednocześnie nowoczesne standardy obsługi pasażerów: klimatyzowany hol, stylową nocną iluminację oraz restaurację „La Stazione".
Dziś dworzec w Zawierciu to nie tylko nowoczesny węzeł przesiadkowy, ale przede wszystkim piękny, żywy pomnik historii. Zobacz materiał wideo: Cała historia kolei w Zawierciu dostępna jest w filmie na kanale Ciekawa Przeszłość pod adresem: